ضربه‌هايى به اسلام زده است ذكر كنم . اولين جريان جمودآميزى كه در تاريخ اسلام پيدا شد جريان « خوارج » بود . خوارج به اسلام زياد ضربه زدند و ضربهء اينها نه تنها از اين ناحيه بود كه مدتى فساد كردند ، ياغى شده و اشخاص بيگناهى از جمله حضرت اميرالمؤمنين را كشتند ، بلكه غير از اينها ضربهء بزرگى به عالم اسلام وارد ساختند . خلاصه يك نوع خشكه مقدسى داشتند . تاريخچهء خوارج تاريخچهء خوارج از اينجا شروع مىشود : اينها گروهى از اصحاب اميرالمؤمنين بودند و در جنگ صفين در لشكر اميرالمؤمنين شركت داشتند . اين جنگ چندين ماه طول كشيد . البته گاهى هم متاركه مىشد ولى مجموع مدت جنگها را چهارده ماه نوشته‌اند . اواخر كار و در آخرين جنگ ، لشكر اميرالمؤمنين داشتند فاتح مىشدند . در اينجا عمرو بن العاص كه مشاور معاويه بود نيرنگى به كار برد ، يعنى از خشك مغزى و جمود فكرى يك عده از اصحاب اميرالمؤمنين استفاده كرد . قضيه از اين قرار بود : از ابتدا كه دو لشكر روبرو شدند ، اميرالمؤمنين به معاويه پيشنهاد مىكرد كه كارى بكن كه ميان مسلمين جنگى صورت نگيرد ، و معاويه حاضر نمىشد ، تا آخرين جنگى كه در آن چيزى نمانده بود كه لشكر معاويه ريشه كن بشود ، به دستور عمرو بن العاص قرآنها را جمع آورى و سرِ نيزه‌ها كردند ، به لشكر على عليه السلام گفتند كه بين ما و شما كتاب خداست . تا اينها اين كار را كردند ، يك عده از اصحاب اميرالمؤمنين دست از جنگ كشيدند و آن انضباط نظامى را كه در جنگ حكمفرماست كنار گذاشتند و حال آنكه قاعده اين است كه سرباز بايد تابع فرمانده خودش باشد ، چه او را لايق بداند و چه نداند . گفتند قضيه تمام شد ، قرآن در ميان آمد ، نمىشود جنگيد . عده‌اى از اصحاب اميرالمؤمنين كه در رأس آنها مالك اشتر بود ، ترتيب اثر ندادند . فهميدند نيرنگ است ، در اين موقع كه كار جنگ دارد خاتمه مىيابد و عن قريب است كه آنها شكست بخورند متوسل به اين حيله شده‌اند ، اعتنا نكردند . ولى افرادى كه گول خورده بودند ، آمدند خدمت حضرت كه يا على ! فوراً به مالك دستور بده جنگ را كنار بگذارد و قرآن ميان ما باشد . حضرت فرمود : اينها دروغ مىگويند ، اينها نقشه است ، اصلًا معاويه اهل قرآن نيست ، عقيده به قرآن ندارد ، تا